W ostatnich latach dynamicznie wzrosła liczba osób cierpiących na nadwagę i otyłość, a w gabinetach diabetologów zdecydowanie częściej spotyka się dzieci i młodzież. Nadmierna podaż cukru rafinowanego niekorzystnie odbija się na naszym zdrowiu, powodując poważne choroby metaboliczne. Prawidłowo skomponowana dieta nie powinna zawierać cukru rafinowanego, jednak w rzeczywistości trudno zerwać z ulubionym, słodkim smakiem.

Zdrową alternatywą dla niego jest ksylitol zwany także cukrem brzozowym. Jest rekomendowany dla osób chorujących na cukrzycę, stosujących diety redukcyjne, a także dla wszystkich prowadzących zdrowy tryb życia.

SPIS TREŚCI

  1. Ksylitol - co to takiego i jak smakuje?
  2. Kalorie i indeks glikemiczny
  3. Czy ksylitol jest bezpieczny? Jakie są wady cukru brzozowego?
  4. Ksylitol – właściwości
  5. Zastosowanie ksylitolu
  6. Ksylitol, erytrytol czy stewia - który słodzik jest najlepszy i dla kogo?


Ksylitol - co to takiego i jak smakuje?

Ksylitol (cukier brzozowy) jest naturalną substancją słodzącą należącą do alkoholi cukrowych (polioli) będących węglowodanami o niskiej wartości energetycznej i niskim indeksie glikemicznym. Zadebiutował w przemyśle spożywczym w 1960 roku, a obecnie jest dodawany m.in. do gum do żucia czy słodyczy dla diabetyków, dzieci i sportowców. Stosuje się go w środkach spożywczych rekomendowanych do specjalnych celów dietetycznych, a coraz częściej można go spotkać także w codziennym, domowym użytku.

Cukier brzozowy jest pozyskiwany z kory fińskiej brzozy, aczkolwiek na rynku można spotkać ksylitol wytwarzany z kukurydzy. Ponadto substancja słodząca występuje także w malinach, jagodach, śliwkach, truskawkach, grzybach i wspomnianych już kolbach kukurydzy. Ciekawostką jest to, że ludzki organizm wytwarza go samodzielnie w śladowych ilościach wynoszących ok. 15 g na dobę.

Cukier brzozowy smakuje jak tradycyjny cukier rafinowany, ma postać małych, sypkich kryształków i charakteryzuje go subtelny posmak mięty, która jest praktycznie niewyczuwalny w daniach z jego zawartością. Warto podkreślić, że jest zdecydowanie słodszy od zwykłego cukru, a przy tym zdrowy.

Ksylitol – kalorie i indeks glikemiczny

Nie bez powodu ksylitol to doskonały zamiennik cukru - jego kaloryczność jest dwukrotnie mniejsza od tradycyjnego cukru. Dla porównania jedna łyżeczka (6 g) cukru brzozowego zawiera 14,4 kcal, a białego cukru rafinowanego aż 27 kcal w porcji o tej samej gramaturze. Tak samo odczuwalna słodycz zmniejsza apetyt na słodycze i tym samym pozwala nie tylko zmniejszyć kaloryczność przyjmowanych posiłków, ale też wspiera walkę z nadwagą.

Niski indeks glikemiczny ksylitolu wynoszący IG=8 to kolejna jego zaleta. Sacharoza kilkadziesiąt razy przewyższa tę wartość – dla niej IG wynosi aż 68. Za sprawą niskiego indeksu glikemicznego zdrowy zamiennik cukru wspomaga zachowanie prawidłowego stężenia cukru w organizmie, co ma kluczowe znaczenie u osób cierpiących na cukrzycę, insulinooporność i zaburzenia związane z tolerancją glukozy.

Czy ksylitol jest bezpieczny? Jakie są wady cukru brzozowego?

Cukier brzozowy to bezpieczna i zdrowa substancja słodząca, która nadaje się do codziennego użytku w kuchni. Oczywiście nie można przesadzać z jego dawkowaniem, bo może się to skończyć delikatnym przeczyszczeniem. Amerykański Urząd ds. Żywności i Leków (FDA) uznaje ksylitol jako zamiennik cukru, który nie posiada większych wad i jest w pełni bezpieczny dla organizmu. Opinię podzielił Komitet Ekspertów ds. Dodatków do Żywności Światowej Organizacji Zdrowia (WHO).

Biorąc pod uwagę właściwości prozdrowotne – o czym poniżej – a także niski indeks glikemiczny ksylitol prawie nie ma wad. Biegunka, którą często wymienia się jako wadę stosowania ksylitolu, rzeczywiście występuje u niektórych osób, ale zazwyczaj ma to miejsce w przypadku nadmiernego spożycia lub nagłego wprowadzenia słodzika w pełnych, rekomendowanych dawkach.

Inną rysą na tym niemal idealnym obrazie jest stosunkowo wysoka cena w porównaniu z innymi substancjami słodzącymi. 1 kg ksylitolu kosztuje około 30-35 złotych, ale należy zauważyć, że zużywa się go zdecydowanie mniej niż sacharozy.

Stosowanie ksylitolu w ciąży

Dobrej jakości słodzik to dla ciężarnych kobiet prawdziwe wybawienie, zwłaszcza jeśli błogosławiony czas upływa pod znakiem słodkości. Z całą pewnością ksylitol jest bezpieczny i rekomendowany w ciąży – szczególnie tej, w której występuje tzw. cukrzyca ciążowa.

Należy także wspomnieć o szerszych – niż sama słodycz – atutach ksylitolu. Dieta ciężarnej powinna być odpowiednio zbilansowana i pozbawiona nadmiaru sacharozy, która oprócz pojawienia się zbędnych kilogramów zwiększa ryzyko pojawienia się komplikacji okołoporodowych i problemów ze strony jamy ustnej. Cukier brzozowy nie zmienia pH w ustach, a więc nie przyczynia się do próchnicy, co więcej niektórzy stomatolodzy zalecają ciężarnym płukanie jamy ustnej roztworem z ksylitolu. Podaż cukru brzozowego w ciąży ułatwia wchłanianie wapnia i magnezu i nie wywołuje zgagi, która jest częstą zmorą ciężarnych. Ze względu na to, że działa bakteriobójczo, może stać się dodatkowym wspomożeniem w przypadku przeziębienia i zapalenia górnych dróg oddechowych.

Czy dzieci mogą spożywać cukier brzozowy?

Ze względu na swoje właściwości - wspomniane już indeks glikemiczny i niską kaloryczność – ksylitol może być stosowany u dzieci, ale pod kilkoma warunkami. W tym przypadku konieczne jest postawienie na zdrowe nawyki żywieniowe, a więc zminimalizowanie dodawania cukru do posiłków i napojów. Niemniej słodzik może być podawany dzieciom powyżej 3 roku życia, w ograniczonych dawkach.

Należy pamiętać, że zbyt szybkie wprowadzenie cukru brzozowego do diety dziecka może powodować dolegliwości jelitowe w postaci biegunek wynikające z podrażnienia przewodu pokarmowego. W przypadku dzieci bezpieczna dawka ksylitolu wynosi 15 g dziennie, przy czym należy wprowadzać go do diety stopniowo, w mniejszych dawkach.

Skutki uboczne spożywania ksylitolu

Wady i skutki uboczne stosowania ksylitolu należą do nielicznych i wynikają zazwyczaj z nadmiernego spożycia lub zbyt nagłego wprowadzenia pełnej dawki do diety. Do najczęstszych efektów ubocznych należą:

  • wzdęcia
  • ból brzucha
  • dyskomfort odczuwany w okolicach brzucha
  • biegunki

Po ksylitol nie powinny sięgać osoby cierpiące na zespół jelita drażliwego i nietolerancję węglowodanów krótkołańcuchowych.

Ksylitol – właściwości

Ksylitol jest doskonałym zamiennikiem cukru, który charakteryzuje się szeregiem właściwości leczniczych i wspomagających zdrowie. Wpływa na lepsze przyswajanie minerałów do organizmu, co przekłada się na przywrócenie prawidłowej masy kości. Pomaga w leczeniu infekcji górnych dróg oddechowych i hamuje wzrost bakterii odpowiedzialnych za zapalenie ucha. Jako że nie zmienia, a wręcz przywraca prawidłowe pH w ustach, zapobiega próchnicy, wzmacniając mineralizację szkliwa.

Cukier brzozowy hamuje rozwój drożdżaków i grzybicy w przewodzie pokarmowym i nie zmienia flory bakteryjnej w jelitach, natomiast przeciwdziała powstawaniu w jelitach szkodliwych bakterii helicobacter pylori – stanowi więc doskonały prebiotyk. Niski indeks glikemiczny nie powoduje wyrzutu insuliny do krwi, a niska kaloryczność wpływa korzystnie na kontrolę wagi. Ponadto ksylitol ma odczyn zasadowy i nie zakwasza organizmu, obniża cholesterol i eliminuje problem suchości w ustach.

Ksylitol a cukrzyca i insulinooporność

Wybór odpowiedniej substancji słodzącej, która będzie odpowiednia dla osób chorujących na cukrzycę i insulinooporność jest kluczowy.

Ksylitol jest wprost idealnym zamiennikiem cukru o niskim indeksie glikemicznym. Cukier brzozowy jest metabolizowany bez udziału insuliny, a więc nie doprowadza do gwałtownych zmian poziomu glukozy we krwi. Dostarcza o 40 proc. kcal mniej niż cukier biały, a dzięki temu, że jest tak samo słodki, nie wymaga większego zużycia.

Czynnikiem dodatkowym, który jest istotny zwłaszcza dla osób, które chętnie sięgają po słodycze, jest fakt, ksylitol zmniejsza ochotę na słodkie przekąski. Może być używany w kuchni jako dodatek do napojów i ciast, jest odporny na wysoką temperaturę i nie podlega karmelizacji. Minimalna ilość kalorii w porównaniu do sacharozy jest dodatkowym atutem, który przemawia za stosowaniem ksylitolu przez diabetyków.

Ksylitol a próchnica zębów

Próchnica zębów kojarzona jest z cukrem, ale ta zasada nie ma uzasadnienia w przypadku ksylitolu. Cukier brzozowy jest stworzony do pielęgnacji jamy ustnej. Korzystnie wpływa na mineralizację szkliwa i może być stosowany do płukania jamy ustnej. Zwiększając produkcję śliny, chroni zęby przed próchnicą.

Ksylitol zmniejsza suchość w ustach i przywraca prawidłowe pH jamy ustnej. Wykazuje działanie antybakteryjne i przeciwgrzybicze, tym samym zapobiega chorobom i zapaleniu dziąseł. Wyjaśniając fenomen ksylitolu w kontekście dbałości o jamę ustną, trzeba zauważyć, że jest ON alkoholem (cukier to potoczna nazwa), a tym samym nie jest zamieniany w kwasy i nie stanowi pożywki dla bakterii.

Ksylitol a stany zapalne

Leczenie stanów zapalnych ksylitolem ma medyczne uzasadnienie. Ponieważ jest ON substancją o działaniu antybakteryjnym i przeciwzapalnym, wspomaga skuteczną terapię leczniczą. Ksylitol hamuje rozwój bakterii atakujących górne drogi oddechowe, może być stosowany do irygacji zatok oraz w hamowaniu zapalenia ucha środkowego czy gardła. Pomaga przywrócić równowagę alkaliczną organizmu i działa wspomagająco w leczeniu początkowej fazy zapalenia stawów. Jest nieoceniony w leczeniu zapalenia dziąseł.

Ksylitol a kości

Słodzenie ksylitolem wspomaga układ kostny. Słodzik wspomaga mineralizację i przywraca prawidłową gęstość kości. To prawdziwe oręże w walce z osteoporozą i nieprawidłowym wchłanianiem wapnia. Jego podaż jest istotna w okresie menopauzy, andropauzy, a także w wieku wzrastania. Ksylitol działa odwrotnie niż cukier buraczany, który wypłukuje z kości cenne składniki i utrudnia ich przyswajanie. Regularne stosowanie cukru brzozowego wzmacnia układ kostny i zapobiega stanom zapalnym w obszarze stawów.

Zastosowanie ksylitolu

Można pokusić się o stwierdzenie, że ksylitol jest substancją wszechstronną, którą można stosować nie tylko do słodzenia herbaty. Cukier brzozowy można bowiem z powodzeniem użyć do:

  • gotowania,
  • pieczenia (za wyjątkiem ciast drożdżowych),
  • słodzenia napojów,
  • przetworów,
  • pielęgnacji jamy ustnej.

Jest wykorzystywany do produkcji słodyczy dla diabetyków, produktów dla sportowców, produktów light, leków, a także past do zębów.


Ksylitol, erytrytol czy stewia - który słodzik jest najlepszy i dla kogo?

Szukając odpowiedniego i zdrowego zamiennika cukru, do wyboru pozostaje ksylitol, erytrytol i stewia. Wszystkie słodziki są naturalne, a wybór odpowiedniego powinien być determinowany właściwościami dopasowanymi do indywidualnego stanu zdrowia, preferencji smakowych.

Stewia, pozyskiwana z roślin, jest bardziej słodka od ksylitolu, ale charakteryzuje się ziołowym posmakiem i zerową ilością kcal.

Erytrytol występuje w owocach (np. gruszka, melon) i ma niska kaloryczność. Nie jest metabolizowany przez organizm, a więc po upływie 24 h od spożycia jest z niego wydalany.

Ksylitol jest naturalnym zamiennikiem cukru, który nie tylko nie szkodzi, ale pomaga organizmowi w walce z bakteriami i drobnoustrojami. Wspomaga leczenie wielu dolegliwości i ma duże znaczenie w profilaktyce osteoporozy i próchnicy. Redukuje stany zapalne, uwalniając od bólu i szkodliwego leczenia farmakologicznego. Dzięki temu, że ma mało kalorii, pomaga dbać o sylwetkę. Jest bezpieczny i może być stosowany nawet w ciąży.


Zobacz także: