Pszczoły są jednymi z najbardziej zorganizowanych stworzeń na Ziemi. Na świecie zidentyfikowano prawie 500 gatunków tych owadów. Najpopularniejszym i najlepiej zbadanym jest pszczoła miodna, która została udomowiona przez człowieka. Gatunek ten hodowany jest w pasiekach, głównie w celu produkcji miodu. Pszczoły pełnią jeszcze jedną ważną rolę w ekosystemie. Zapylają rośliny. Dotyczy to zarówno tych uprawianych przez człowieka i wykorzystywanych następnie w przemyśle spożywczym, ale też innych roślin, stanowiących np. naturalny pokarm dla ptaków i dzikich zwierząt. Rola pszczół jest ogromna. Coraz więcej mówi się jednak o zagrożeniu ich wyginięciem. Czy problem ten faktycznie istnieje i stanowi zagrożenie?

dlaczego pszczoły umierają

Na co chorują pszczoły?

W ostatnich latach obserwowany jest spadek liczebności pszczół miodnych. Badacze stale poszukują udowodnionych przyczyn tego zjawiska. Udokumentowane zostało występowanie chorób i wirusów. Najgroźniejszą przyczyną jest varroza wywoływana przez roztocza Varroa destructor. Pasożyty żerują na pszczołach we wszystkich stadiach rozwoju, od larwy, poprzez poczwarki, po dorosłe osobniki. Prowadzi to do znacznego osłabienia pszczoły. Zarażeniu ulegają jednak nie pojedyncze osobniki, a całe kolonie, co może prowadzić do ich wymierania. Leczenie jest nieskuteczne, bo osobniki w ramach jednej rodziny zarażają się wzajemnie. Dużym zagrożeniem są też grzyby i inne mikroorganizmy.

Szczególną chorobą jest zapaść kolonii pszczelej (ang. CCD colony collapse disorder). Polega ona na porzucaniu ula przez dużą część robotnic. Zostają w nim miód, niedojrzałe osobniki i królowa. Naukowcy ciągle poszukują przyczyn tego zaburzenia. Czynnikami wywołującymi chorobę CCD mogą być zakażenia patogenami, wirusami, niedożywienie, zmiany warunków klimatycznych, zanieczyszczenie powietrza. Występowanie zapaści kolonii pszczelej zostało potwierdzone w Ameryce Północnej. W Polsce choroba ta jest mylnie nazywana zespołem masowego ginięcia pszczoły miodnej. Nazwa ta wprowadza w błąd, gdyż choroba dotyka tylko konkretnej kolonii, a nie całej populacji gatunku.

Wpływ pestycydów na pszczoły

Pestycydy stosowane m.in. na polach uprawnych czy w sadach mogą prowadzić do uśmiercania całych kolonii. Ma to miejsce jedynie w przypadku bezpośredniego działania szkodliwych związków chemicznych na owady. Dzieje się tak zazwyczaj w wyniku błędów ludzkich, gdy rolnicy dokonują oprysków o niewłaściwej porze, kiedy pszczoły są na polach. I w tym przypadku nie można mówić o ryzyku wyginięcia całej populacji z powodu stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Gdyby ich całkowicie zabroniono nieograniczone występowanie szkodników spowodowałoby zniszczenie plonów, a tym samym drastyczne zmniejszenie liczby pokarmu dla owadów.

Problem spadku liczebności pszczół istnieje. Jednak trudno zdefiniować konkretne przyczyny tego zjawiska. Możliwe jest całe spektrum czynników zagrażających. Wobec braku właściwej diagnozy, trudno mówić o skutecznych sposobach zapobiegania wyginięciu pszczół. Wiadomo natomiast, że skutki mogłyby być bardzo dotkliwe dla ludzkości. Znacznie mniejsza liczba naturalnych zapylaczy roślin doprowadziłaby do dużo mniejszych plonów. Póki co realne pomysły na zastąpienie pszczoły innowacyjnymi osiągnięciami nauki nie zostały wymyślone.